Zenit Installer

Graficzny instalator Zenit Linux. Zbudowany w Nim, interfejs na Fidget (immediate-mode UI, renderowane wektorowo przez pixie/OpenGL -- bez zależności od GTK/Qt).

Funkcje: partycjonowanie automatyczne (wymaż dysk) i ręczne (przypisanie istniejących partycji do ról, z walidacją unikalności i minimalnego rozmiaru), swap (partycja albo plik wymiany, konfigurowalny rozmiar), szyfrowanie LUKS (łącznie z szyfrowanym swapem losowym kluczem), GRUB w trybie UEFI albo BIOS-legacy z autodetekcją firmware'u, subwoluminy btrfs (@/@home/@snapshots), ochrona przed wybraniem nośnika live jako celu instalacji, wykrywanie innych systemów (dual-boot) przez os-prober, generowanie /etc/fstab//etc/crypttab, sprzątanie (odmontowanie/swapoff/luksClose) po nieudanej instalacji, fstrim.timer dla SSD, instalacja na wątku roboczym (GUI nie zamraża się na czas instalacji), przełączalny motyw ciemny/jasny (czarno-złoty domyślnie), pełny interfejs w pięciu językach (pl/en/de/fr/es, przełącza się razem z językiem wybranym dla instalowanego systemu) oraz alternatywne tryby bez GUI: tekstowy --server i w pełni bezobsługowy --autoinstall=<plik> (patrz niżej).

Skąd startuje

zlb (patrz zlbpkg/iso.nim w repo zlb) generuje w GRUB-ie dwa oddzielne wpisy menu na zbudowanym ISO, dokładnie tak jak najnowsze Fedory:

• "Try/Live Zenit Linux" -- zwykła sesja live, boot=zenit bez dodatkowego parametru.
• "Install Zenit Linux" -- to samo środowisko live, ale z installer=1 na linii poleceń jądra.

installerpkg/liveenv.nim czyta /proc/cmdline i na tej podstawie installer.nim decyduje, czy wystartować od razu pełnoekranowo (blmInstallerAuto), czy zostać zwykłą aplikacją dostępną z pulpitu live (blmLiveOnly), czy działać jako samodzielne narzędzie reinstalacji/odzyskiwania uruchomione ręcznie z zainstalowanego systemu (blmStandalone).

Binarka installer sama trafia do obrazu przez ekosystem own zpm (custom/own-repository.json w repo zpm) i jest osadzana w rootfsie przez zlbpkg/rootfs.nim::embedInstaller w repo zlb -- nigdy przez curl.

Zero curl -- wszystko przez zpm

Cała instalacja (system bazowy + opcjonalne pakiety wybrane w kreatorze) przechodzi przez installerpkg/zpmclient.nim, które woła wyłącznie zpm --root=<target> .... Zpm samo rozstrzyga, z którego backendu skorzystać (apt/dnf/pacman/zypper/flatpak/snap/brew/cargo/pip/ npm/own) na podstawie distro.base / jawnej adnotacji pakiet -> backend.

Budowanie

Zależności systemowe (Linux)

Fidget renderuje przez OpenGL/GLFW i linkuje bezpośrednio z X11 -- zainstaluj nagłówki deweloperskie zanim uruchomisz nimble/janet. Bez nich nimble build kompiluje sam kod Nim poprawnie, ale pada na etapie kompilacji C-ka dołączonego przez staticglfw z błędem:

fatal error: X11/Xlib.h: No such file or directory

Naprawa (Debian/Ubuntu -- jako root pomiń sudo):

sudo apt update
sudo apt install -y libglfw3-dev libgl1-mesa-dev libglu1-mesa-dev \
  xorg-dev libxi-dev libxcursor-dev libxinerama-dev libxrandr-dev

Na Fedorze/RHEL: sudo dnf install glfw-devel mesa-libGL-devel mesa-libGLU-devel libXi-devel libXcursor-devel libXinerama-devel libXrandr-devel. Na Arch: sudo pacman -S glfw-x11 mesa glu libxi libxcursor libxinerama libxrandr.

Budowa

janet build.janet deps      # nimble install --depsOnly + naprawia paczkę opengl (patrz niżej)
janet build.janet assets    # sprawdza, że font UI (data/fonts/) jest na miejscu -- nic już nie pobiera domyślnie
janet build.janet release   # -> bin/installer + bin/data/ (woła deps + assets automatycznie)
janet build.janet debug     # -> bin/installer-debug + bin/data/
janet build.janet check     # tylko sprawdzenie typów
janet build.janet package v0.1

Bez Janeta: nimble install -y --depsOnly && nimble buildRelease.

Znany problem: Error: cannot open file: opengl

Jeśli nimble build/nimble buildRelease kończy się:

Warning: Declarative parser failed, the file had to be parsed with the VM parser.
...
--path:.../opengl-<hash>/src ...
fidget/opengl/base.nim(1, 57) Error: cannot open file: opengl

to nie jest błąd w tym repozytorium. Paczka nimble opengl (nim-lang/opengl) trzyma pliki *.nim w KORZENIU paczki, a nie w podkatalogu src/. Mimo to (efekt tej samej niespójności opengl.nimble, która wywołuje warning o przełączeniu na stary parser VM) nimble każe nimowi szukać ich pod .../opengl-<hash>/src/opengl.nim -- ta ścieżka po prostu nie istnieje, więc kompilacja pada. Pinowanie innej wersji (w tym #head) tego nie naprawia -- sprawdzone, że wskazują na ten sam układ plików.

Naprawa działa na poziomie samego kompilatora nim, a nie nimble: config.nims w korzeniu repo jest ładowany automatycznie przez nim przy KAŻDEJ kompilacji tego projektu -- czy to przez nimble build, nimble buildRelease, czy nawet gołe nim c src/installer.nim. Skanuje ~/.nimble/pkgs2/opengl-*, znajduje faktyczne miejsce, w którym leży opengl.nim (u nas: katalog główny paczki, .../opengl-<hash>/opengl.nim, a NIE .../src/opengl.nim, którego nimble błędnie się spodziewa), i dokłada poprawny --path dla bieżącej kompilacji -- bez dotykania cache'u nimble. Sprawdzone działa: nie wymaga żadnego ręcznego kroku, wystarczy zwykłe nimble build.

Jeśli mimo wszystko zobaczysz ten błąd, uruchom ręcznie i wklej wynik:

find ~/.nimble/pkgs2/opengl-* -maxdepth 3

Znany problem: File data/fonts/... does not exist albo key not found: head

Obie te awarie przy STARCIE binarki (nie przy kompilacji) mają tę samą przyczynę: Fidget doklejają data/ do ścieżki fontu WZGLĘDEM BIEŻĄCEGO KATALOGU ROBOCZEGO procesu, nie względem lokalizacji samego pliku wykonywalnego. Jeśli uruchamiasz binarkę z innego katalogu niż korzeń repozytorium (np. cd bin && ./installer zamiast ./bin/installer z korzenia), data/fonts/UiFont-Regular.ttf nie zostanie znaleziony.

• File data/fonts/UiFont-Regular.ttf does not exist -- uruchamiasz z niewłaściwego katalogu, albo data/ w ogóle nie zostało skopiowane razem z resztą repozytorium. Uruchom binarkę z korzenia repo, albo skopiuj data/ obok niej (janet build.janet release/package robi to automatycznie -- patrz bin/data/ po zbudowaniu).
• key not found: head (albo podobny błąd parsera fontu) -- plik pod tą ścieżką ISTNIEJE, ale nie jest poprawnym TTF/OTF (uszkodzony download, strona błędu HTML zapisana pod tą nazwą itp.). Podmień go na poprawny plik -- domyślnie dołączony data/fonts/UiFont-Regular.ttf jest sprawdzonym, poprawnym plikiem (patrz data/fonts/README.md), więc jeśli widzisz ten błąd, prawdopodobnie ktoś go ręcznie nadpisał czymś zepsutym.

app.nim::checkFontAvailable wykrywa oba te przypadki PRZED wywołaniem Fidget i wypisuje krótki, konkretny komunikat zamiast surowego wyjątku z głębi biblioteki -- ale samą przyczynę (zły katalog roboczy / zły plik) trzeba poprawić ręcznie tak czy inaczej.

Znany problem: przyciski/pola/aktywny element paska bocznego bez napisów

Zaobserwowane na żywym zrzucie ekranu z działającej binarki (nie na etapie kompilacji): tło elementu (przycisk, kafelek wyboru, aktywny krok w pasku bocznym) renderuje się poprawnie, ale napis wewnątrz -- nie.

Przyczyna: pierwotna struktura tych widżetów miała osobny węzeł rectangle (tło) i text (napis) jako DWOJE dzieci jednej group, oba w pełni nachodzące na tę samą pozycję. Próba naprawy przez zagnieżdżenie tej pary w dodatkowym frame NIE POMOGŁA (potwierdzone kolejnym zrzutem ekranu) -- więc to nie jest kwestia typu kontenera (group vs frame), tylko samej obecności osobnego węzła rectangle obok text.

Aktualna naprawa (widgets.nim) w ogóle nie używa osobnego rectangle do teł -- zamiast tego fill/cornerRadius/stroke idą BEZPOŚREDNIO na group, dokładnie tak jak w jedynym elemencie, który był potwierdzone poprawny na wszystkich dotychczasowych zrzutach: group "sidebar" w app.nim (własny fill, wiele dzieci typu tekst/zagnieżdżona grupa, i wszystko widoczne jednocześnie). Pełne uzasadnienie i historia obu prób są opisane w komentarzu na górze widgets.nim.

Nadal nie mam tu środowiska graficznego do przetestowania Fidget na żywo -- to druga, mocniej uzasadniona próba, nie potwierdzona naprawa. Jeśli po przebudowaniu problem nadal występuje, to prawdopodobnie sam mechanizm ustawiania fill/cornerRadius (a nie obecność osobnego rectangle) jest tu czynnikiem -- zgłoś to razem ze zrzutem ekranu.

Tryb tekstowy (--server)

Obok kreatora GUI instalator ma też tryb tekstowy, prowadzony liniowo przez terminal -- odpowiednik tego, co np. Ubuntu Server ma obok swojego graficznego instalatora, przydatny na maszynach bez środowiska graficznego (serwer, konsola tekstowa, sesja przez SSH):

installer --server

Kreator zadaje te samo pytania co GUI (język, klawiatura, strefa czasowa, dysk, partycjonowanie, LUKS, konto, pakiety) w formie numerowanych list i pytań tak/nie, a na końcu woła ten sam executor.runInstall co GUI -- zobacz installerpkg/cliapp.nim. --fullscreen/--windowed nie mają w tym trybie znaczenia.

UWAGA: to jest przełącznik czasu wykonania w JEDNEJ binarce (bin/installer) -- wciąż linkuje się z Fidget/OpenGL/GLFW/X11 nawet w --server, bo installer.nim domyślnie importuje app.nim. Jeśli potrzebujesz binarki, która NIGDY nie dotyka Fidget/OpenGL/X11 (ani przy kompilacji, ani przy linkowaniu) -- patrz "Build headless" niżej.

Build headless (-d:server, bez Fidget/OpenGL/X11 w ogóle)

janet build.janet server     # -> bin/installer-server
# albo bez Janeta:
nimble buildServer            # to samo, przez nimble

W przeciwieństwie do runtime'owego --server opisanego wyżej, to jest osobny TARGET KOMPILACJI (nim c -d:server ...). installer.nim importuje app.nim warunkowo (when not defined(server)) -- przy -d:server app.nim, a razem z nim cały Fidget/OpenGL/GLFW/X11, nigdy nie trafia do kompilacji ani linkowania. Ta binarka umie tylko --server/--autoinstall (uruchomiona bez żadnej z tych flag wypisze komunikat i zakończy się kodem

1. -- za to da się ją zbudować i uruchomić na maszynie bez żadnych bibliotek graficznych, i janet build.janet server celowo pomija task-deps/task-assets (nie trzeba instalować Fidget/OpenGL ani pobierać fontu, żeby ją zbudować).

Instalacja bezobsługowa (--autoinstall=<plik>)

Dla masowych/automatycznych wdrożeń -- odpowiednik autoinstall/cloud-init w Ubuntu. Zamiast pytać interaktywnie, instalator czyta gotowe odpowiedzi z prostego pliku klucz=wartość i instaluje bez żadnego potwierdzenia:

installer --autoinstall=/sciezka/do/odpowiedzi.conf

Przykładowa zawartość pliku:

# Komentarze zaczynają się od #, puste linie są ignorowane.
language=pl_PL.UTF-8
keyboard=pl
timezone=Europe/Warsaw

disk=/dev/sda
partition_mode=erase        # erase | manual
bootloader=uefi              # uefi | bios
filesystem=ext4               # ext4 | btrfs | xfs
swap_mode=partition            # none | partition | file
swap_size_mib=2048
luks=false
luks_passphrase=

# Używane tylko gdy partition_mode=manual -- ścieżki istniejących partycji,
# WSZYSTKIE muszą leżeć na dysku wskazanym przez disk= (sprawdzane) i być
# parami różne (też sprawdzane):
manual_esp=
manual_biosgrub=
manual_root=
manual_home=
manual_swap=
manual_swapfile_mib=0

fullname=Jan Kowalski
username=jkowalski
hostname=zenit-serwer
password=zmien-to-haslo
root_password=
autologin=false

extra_packages=vscode -> own,firefox -> flatpak

Wymagane jest przynajmniej username= i password= -- reszta ma sensowne wartości domyślne (patrz installerpkg/cliapp.nim::runInstallerAutoinstall). disk= musi dokładnie odpowiadać ścieżce zwróconej przez lsblk (np. /dev/sda, /dev/nvme0n1) -- instalator jej nie zgaduje ani nie dopasowuje częściowo. Przed instalacją sprawdzane jest to samo, co w trybach interaktywnych: minimalny rozmiar dysku/partycji roota (MinInstallDiskSizeBytes/MinRootPartitionSizeBytes), że manual_esp/manual_biosgrub/manual_root/manual_home/manual_swap leżą na dysku z disk= (a nie np. przez literówkę na innym dysku w tej samej maszynie), że żadne dwie z nich nie wskazują tej samej partycji, minimalna długość hasła (MinPasswordLength, patrz niżej), oraz poprawność username=/hostname= (installerpkg/validation.nim). Każde niepowodzenie walidacji przerywa instalację PRZED dotknięciem dysku.

Bezpieczeństwo pliku odpowiedzi: password=/root_password=/ luks_passphrase= leżą w nim jawnym tekstem -- to nieodłączna właściwość tego mechanizmu (to samo dotyczy autoinstall/cloud-init w Ubuntu). Instalator sam sprawdza uprawnienia pliku i ostrzega (nie blokuje), jeśli jest czytelny dla grupy/innych -- ale to Twoja odpowiedzialność, żeby plik nie trafił tam, gdzie nie powinien (np. chmod 600 odpowiedzi.conf, nie commitować go do repozytorium, usunąć po instalacji).

--autoinstall jest nadrzędne wobec --server -- jeśli oba zostaną podane, wygrywa autoinstall.

Struktura

src/installer.nim              -- punkt wejścia, detekcja trybu startu, --server/--autoinstall,
                                   `when not defined(server): import app` (patrz "Build headless")
src/installerpkg/
  types.nim                    -- wspólne typy (WizardStep, InstallPlan, ...) + stałe polityk
                                   (MinInstallDiskSizeBytes, MinPasswordLength, ...)
  liveenv.nim                  -- odczyt /proc/cmdline (installer=1)
  validation.nim                -- walidacja username/hostname (bez std/re)
  i18n.nim                       -- słownik tłumaczeń interfejsu (pełne pl/en, częściowe de/fr/es)
  diskutil.nim                    -- wykrywanie dysków/partycji, firmware, os-prober, nośnik live
  partitioner.nim                  -- partycjonowanie + LUKS + swap + btrfs + mkfs + sprzątanie po błędzie
  fstab.nim                         -- generowanie /etc/fstab (UUID-y przez blkid)
  netcheck.nim                       -- prosty test połączenia (ping)
  zpmclient.nim                       -- JEDYNA droga instalacji pakietów (zpm --root)
  useraccount.nim                      -- hostname/locale/konto przez chroot
  bootloader.nim                        -- grub-install (UEFI/BIOS-legacy) + os-prober + LUKS
  executor.nim                           -- orkiestracja InstallPlan, postęp, wątek instalacyjny
  widgets.nim                             -- toolkit widżetów nad prymitywami Fidget (w tym
                                              passwordField, sizeStepper)
  app.nim                                  -- kreator GUI (drawMain, wołane co klatkę)
  cliapp.nim                                -- kreator tekstowy (--server) + --autoinstall, bez GUI
data/fonts/                                  -- font UI dołączony do repozytorium (patrz data/fonts/README.md
                                                 -- WAŻNE: musi leżeć obok katalogu roboczego, z którego
                                                 uruchamiasz binarkę, nie obok samego pliku wykonywalnego)
config.nims                                  -- naprawa błędu paczki opengl (--path na poziomie kompilatora nim)
tests/                                        -- testy jednostkowe czystej logiki (bez dostępu do dysku),
                                                  `nimble test` albo `janet build.janet test`

Bezpieczeństwo -- co instalator sprawdza sam

• Nośnik live jako cel instalacji. diskutil.detectLiveMediumDisks sprawdza /proc/mounts (root sesji plus kilka znanych konwencji montowania -- /cdrom, /run/live/medium, /run/live/rootfs, /lib/live/mount/medium, /run/archiso/bootmnt, /run/casper, /media/root-ro, /run/rootfsbase, /isodevice -- w zależności od narzędzia, którym zbudowano live) i oznacza pasujące dyski jako isLiveMedium. Taki dysk nadal da się wybrać (jedyny dysk w maszynie to prawidłowy przypadek), ale wymaga dodatkowego, osobnego potwierdzenia -- w obu trybach, GUI i --server. Lista konwencji jest z konieczności best-effort -- nietypowe/rzadkie narzędzie do budowania live może się wymknąć tej detekcji.
• Zduplikowane role w partycjonowaniu ręcznym. Ta sama partycja nie może być jednocześnie np. rootem i home -- sprawdzane przed przejściem dalej, tą samą logiką co w --autoinstall (app.nim::manualSelectionsUnique, cliapp.nim::hasDuplicatePartitions).
• Za mały dysk/partycja. MinInstallDiskSizeBytes/ MinRootPartitionSizeBytes w types.nim (domyślnie 8 GiB) blokują kontynuację, zanim cokolwiek zostanie zapisane na dysk -- we WSZYSTKICH trybach, łącznie z --autoinstall.
• Za krótkie hasło. MinPasswordLength w types.nim (domyślnie 8 znaków) dotyczy jednakowo hasła użytkownika, hasła root i hasła szyfrowania LUKS, we wszystkich trybach. To prosta, jawna polityka długości -- nie próba oceny "siły" hasła (entropii, słownikowości itp.), co jest znacznie bardziej subiektywne i poza zakresem tego prototypu.
• Sprzątanie po nieudanej instalacji. Błąd w dowolnym miejscu -- także w połowie samego partycjonowania -- odmontowuje to, co zdążyło się zamontować, wyłącza swap i zamyka kontener LUKS (partitioner.nim::bestEffortUndo, executor.nim::runInstall).
• Szyfrowany swap. Gdy LUKS jest włączony, swap (partycja) dostaje losowy klucz z /dev/urandom przy każdym rozruchu (crypttab), zamiast zostać zapisany jawnym tekstem. Plik wymiany (swapfile) automatycznie dziedziczy szyfrowanie, bo leży wewnątrz już zaszyfrowanego roota.
• Kasowanie dysku z wykrytym innym systemem. Gdy tryb "wymaż cały dysk" dotyczy dysku, na którym os-prober wykrył inny system operacyjny, pokazywane jest dodatkowe, jawne ostrzeżenie o tym KONKRETNYM systemie tuż przy przycisku potwierdzenia (diskutil.filterOsesOnDisk) -- osobno od ogólnej listy "wykryto inne systemy" pokazywanej przy wyborze dysku.
• Uprawnienia pliku --autoinstall. Patrz sekcja wyżej -- ostrzeżenie (nie blokada), jeśli plik z hasłami jest czytelny dla grupy/innych.
• Sprzeczne/nieznane klucze w pliku --autoinstall. Wykrywane i zgłaszane PRZED instalacją: nieznany klucz (literówka), manual_* ustawione razem z partition_mode=erase (ignorowane), swap_mode/ swap_size_mib razem z partition_mode=manual (ignorowane), jednoczesne manual_swap i manual_swapfile_mib (pierwsze wygrywa), luks_passphrase przy luks=false (ignorowane), brakująca manual_esp/manual_biosgrub dla wybranego trybu rozruchu w partycjonowaniu ręcznym (to jedyny z tych przypadków, który przerywa instalację, nie tylko ostrzega -- prowadziłby do niebootowalnego systemu). Patrz cliapp.nim::runInstallerAutoinstall.

Co dalej (poza zakresem tego prototypu)

• Prawdziwa klawiatura wirtualna / IME dla sesji GUI bez fizycznej klawiatury (tablety w trybie live) -- tryb --server/build headless obchodzi ten problem, ale nie zastępuje go dla desktopowego przypadku użycia.
• Wsparcie dla limine jako alternatywy dla GRUB (obecnie: GRUB w trybie UEFI albo BIOS-legacy, patrz bootloader.nim).
• Automatyczne dual-boot jest już wykrywane przez os-prober (diskutil.detectOtherOperatingSystems) i włączane w grub-mkconfig (GRUB_DISABLE_OS_PROBER=false), ale samo montowanie/łączenie z konkretnymi wpisami menu innych systemów wciąż zostaje w gestii GRUB-a/os-probera, nie tego instalatora.
• Interfejs instalatora (i18n.nim) ma teraz PEŁNE tłumaczenia dla wszystkich 158 kluczy w 5 językach (pl/en/de/fr/es) -- 0 kluczy spadających na fallback angielski. Inne języki (np. rosyjski, chiński) nadal dostają angielski interfejs instalatora niezależnie od tego, jaki język wybrano dla instalowanego systemu.
• Testy (tests/) pokrywają czystą, bezstanową logikę (partitionPath, humanSize, parentDiskOf, walidatory, t()/setUiLanguage) ORAZ izolowane operacje plikowe w katalogach tymczasowych (writeFstab, parseAnswerFile) -- ale kod wykonujący REALNE operacje na dysku/partycjach/chroot (mount, mkfs, cryptsetup, grub-install) nadal nie ma automatycznych testów (wymagałby kontenera/VM z uprawnieniami roota i prawdziwym blokiem urządzeń do sensownego mockowania).
• Rozmiar swapu (partycji albo pliku) jest teraz konfigurowalny w GUI (widgets.sizeStepper, krok 256 MiB) i w --server (cliapp.askInt) -- ale nadal krokowo/z ograniczonym zakresem (256 MiB-64 GiB), nie dowolna precyzyjna wartość wpisywana z klawiatury (patrz uzasadnienie w komentarzu widgets.sizeStepper).
• Przełącznik motywu (widgets.applyTheme, ciemny/jasny) jest dostępny tylko na ekranie powitalnym GUI -- nie ma go w trybie --server (terminal ma własny motyw użytkownika, więc to naturalne), i nie jest zapamiętywany między uruchomieniami (zawsze startuje w motywie ciemnym).